Soja
Wszystko o roślinie
Opis rośliny
Soja, znana naukowo jako *Glycine max*, jest rośliną strączkową należącą do rodziny bobowatych (Fabaceae). Pochodzi z regionów Azji Wschodniej, głównie z Chin, gdzie była uprawiana od tysięcy lat. Obecnie soja jest jedną z najważniejszych roślin uprawnych na świecie dzięki swoim licznym zastosowaniom w przemyśle spożywczym, paszowym oraz przemysłowym. Jej ogromna wartość wynika przede wszystkim z wysokiej zawartości białka oraz oleju.
Soja jest rośliną jednoroczną o średniej wysokości 30–100 cm. Ma zdrewniałą łodygę, na której rozwijają się pierzaste liście złożone z trzech listków. Kwiaty soi są drobne, motylkowate, z reguły białe, różowe lub fioletowe, a po przekwitnięciu przekształcają się w łuszczyny zawierające ziarna. Ziarna soi są kuliste lub lekko spłaszczone, o różnej barwie: białej, żółtej, brązowej, a także czarnej.
Jednym z kluczowych atutów soi jest jej wysoka wartość odżywcza. Zawiera około 35–40% białka, które charakteryzuje się kompletnym zestawem aminokwasów egzogennych, co czyni ją doskonałym zamiennikiem białek zwierzęcych w diecie. Ponadto soja jest bogata w tłuszcze (około 18–20%), głównie nienasycone kwasy tłuszczowe, węglowodany, błonnik oraz składniki mineralne, takie jak żelazo, magnez i fosfor. Zawiera także izoflawony, które wykazują właściwości fitoestrogenne i mogą mieć pozytywny wpływ na zdrowie człowieka.
Uprawa soi wymaga odpowiednich warunków klimatycznych i glebowych – preferuje klimat umiarkowany i ciepły oraz gleby o dobrej przepuszczalności i zasobności w składniki pokarmowe. Roślina ta posiada zdolność symbiozy z bakteriami brodawkowymi z rodzaju *Bradyrhizobium*, które wiążą azot z powietrza, co pozwala na ograniczenie nawożenia azotowego i poprawę jakości gleby.
Soja znajduje szerokie zastosowanie w przemyśle spożywczym. Przetwarzana jest na mąkę sojową, olej, tofu, mleko sojowe, a także na liczne produkty fermentowane, takie jak miso i tempeh. Olej sojowy jest ważnym surowcem do produkcji margaryn i biopaliw. W przemyśle paszowym soja stanowi podstawowy składnik pasz dla zwierząt hodowlanych dzięki wysokiej wartości odżywczej i białkowej.
W ostatnich dekadach soja zyskała również znaczenie ekologiczne ze względu na swoje właściwości poprawiające żyzność gleby oraz możliwość ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w rolnictwie. Jednak jej masowa produkcja wiąże się z problemami środowiskowymi, takimi jak wylesianie czy nadmierne użytkowanie chemikaliów, co podkreśla konieczność zrównoważonych metod uprawy.