Salata
Wszystko o roślinie
Opis rośliny
Sałata (Lactuca sativa) to roślina zielna należąca do rodziny astrowatych (Asteraceae). Jest jedną z najpopularniejszych warzyw uprawianych na całym świecie, szczególnie cenioną za swoje liście, które stanowią składnik licznych sałatek, surówek oraz potraw. Pierwotnie pochodzi ze wschodniego basenu Morza Śródziemnego, gdzie była uprawiana już w starożytności, m.in. przez Egipcjan i Greków. Z czasem rozprzestrzeniła się na inne kontynenty i stała się ważnym warzywem w kuchniach wielu narodów.
Sałata to roślina jednoroczna lub dwuletnia, w zależności od odmiany i warunków uprawy. Jej liście są zielone, o różnych odcieniach – od jasnozielonych po ciemnozielone, a czasem czerwonawe lub purpurowe. Liście mogą mieć różną formę: gładkie, pofałdowane lub karbowane, co wpływa na wygląd rośliny i jej zastosowanie kulinarne. Roślina ma krótki, mięsisty kłącze i źdźbło, które w czasie kwitnienia wyrasta na łodygę sięgającą nawet do 1 metra wysokości. Kwiaty są żółte, zebrane w koszyczki kwiatowe.
Sałata dzieli się na kilka głównych grup odmianowych, do najpopularniejszych należą: sałata masłowa (Butterhead), głowiasta (Head lettuce), liściowa (Leaf lettuce), rzymska (Romaine) oraz sałata karbowana. Każda z tych grup charakteryzuje się odmienną budową liści i formą rośliny, co wpływa na ich zastosowanie kulinarne i wymagania uprawowe. Sałaty głowiaste tworzą zwarte główki, natomiast liściowe wytwarzają luźne rozety liści.
Sałata wymaga stanowiska słonecznego lub półcienistego oraz żyznej, próchnicznej i dobrze przepuszczalnej gleby o pH 6,0–7,0. Jest rośliną chłodnolubną, dlatego najlepiej rośnie w umiarkowanych temperaturach między 15 a 20°C. Zbyt wysokie temperatury mogą powodować wytwarzanie goryczy i przedwczesne kwitnienie. Uprawiana jest z nasion, które wysiewa się bezpośrednio do gruntu lub do inspektu. W Polsce uprawiana jest głównie od wiosny do jesieni, czasem również pod osłonami w zimie.
**5. Zastosowanie kulinarne i wartości odżywcze**
Sałata jest ceniona przede wszystkim za świeże liście używane do sałatek, kanapek czy dekoracji potraw. Zawiera niewiele kalorii, jest bogata w witaminy (szczególnie witaminę A, C, K oraz niektóre witaminy z grupy B) oraz minerały takie jak potas, wapń i magnez. Sałata poprawia trawienie dzięki zawartości błonnika i ma właściwości orzeźwiające. Ze względu na delikatność liści, najlepiej spożywać ją na surowo, choć niektóre odmiany można także lekko krótkotrwale poddawać obróbce cieplnej.
Sałata odgrywa ważną rolę w rolnictwie i gospodarce żywnościowej na świecie, stanowiąc podstawę wielu diet. W starożytności, poza wartością odżywczą, była również ceniona w medycynie ludowej, gdzie przypisywano jej działanie uspokajające i łagodzące dolegliwości żołądkowe. Wśród ciekawostek warto wymienić, że nazwa „sałata” pochodzi od łacińskiego słowa „lactuca”, co oznacza „mleczny”, odnosząc się do mlecznego soku, który wydziela roślina po uszkodzeniu liści. Współcześnie sałata jest przedmiotem licznych badań nad poprawą jej odporności na choroby oraz wydłużeniem trwałości po zbiorze.