Kapusta
Wszystko o roślinie
Opis rośliny
Kapusta to roślina warzywna należąca do rodziny kapustowatych (Brassicaceae), gatunek Brassica oleracea. Jest jedną z najstarszych i najbardziej rozpowszechnionych roślin uprawnych na świecie, wykorzystywaną przede wszystkim jako warzywo spożywane w różnorodnej formie. Nazwa „kapusta” pochodzi od łacińskiego słowa „caput”, oznaczającego „głowa”, co odnosi się do charakterystycznej, zwiniętej główki liściowej rośliny.
Kapusta to roślina jednoroczna lub dwuroczna, wyróżniająca się silnie rozbudowaną rozetą liściową, które tworzą zwartą główkę. Liście kapusty są duże, o kształcie jajowatym lub eliptycznym, o gęstej konsystencji i wyraźnie zaznaczonych nerwach. Główka kapusty może mieć różne odmiany — od luźno złożonej do bardzo zwartej, zależnej od gatunku. Łodyga kapusty jest krótka i gruba, zwykle ukryta pod liśćmi. W odpowiednich warunkach, jeśli roślina zostanie pozostawiona na drugi rok, rozwija łodygę kwiatostanową z żółtymi kwiatami, z których powstają nasiona.
Kapusta pochodzi z dzikiej formy Brassica oleracea, występującej dziko na wybrzeżach Europy Północno-Zachodniej. Pierwsze ślady uprawy kapusty pochodzą z czasów starożytnych cywilizacji basenu Morza Śródziemnego. Roślina ta była ceniona już przez starożytnych Greków i Rzymian za walory odżywcze i lecznicze. W średniowieczu uprawa kapusty rozprzestrzeniła się na cały obszar Europy, stając się podstawowym warzywem w dietach chłopów i mieszczan.
Kapusta jest rośliną stosunkowo odporną na chłód, toleruje niskie temperatury, co pozwala na jej wczesnowiosenną uprawę i częściowe przechowywanie na polu zimą. Preferuje gleby żyzne, wilgotne i dobrze zdrenowane, o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym. Do prawidłowego wzrostu potrzebuje dużej dawki azotu oraz regularnego dostępu do wody, dlatego uprawy kapusty często wymagają intensywnego nawożenia i nawadniania.
Kapusta jest jednym z podstawowych warzyw w diecie ludzkiej, stanowiąc ważne źródło witamin C, K i witamin z grupy B, a także błonnika pokarmowego oraz składników mineralnych takich jak potas, wapń i magnez. W zależności od odmiany, kapusta jest używana do spożycia na surowo, gotowania, duszenia oraz kiszenia (np. kapusta kiszona), co jest szczególnie popularne w kuchniach środkowo- i wschodnioeuropejskich. Produkcja kapusty ma duże znaczenie ekonomiczne – roślina jest uprawiana na dużą skalę zarówno w Europie, Azji, jak i Ameryce Północnej.
W ramach gatunku Brassica oleracea wyróżnia się kilka odmian kapusty, które różnią się pod względem kształtu, koloru i charakteru główki oraz sposobu wykorzystania: kapusta głowiasta biała, czerwona, włoska (zwinięta w charakterystyczny „liść karbowany”), pekińska (kapusta chińska o luźnym ułożeniu liści) oraz kapusta brukselska, której uprawą są młode, małe główki wyrastające na łodydze. Każda z tych odmian ma zastosowanie w różnorodnych potrawach, a także odmienną odporność na warunki uprawy i choroby.
Kapusta odgrywa także rolę w badaniach naukowych z uwagi na swoje właściwości zdrowotne, m.in. działanie antyoksydacyjne i przeciwnowotworowe, a jej składniki są wykorzystywane w przemyśle spożywczym oraz farmaceutycznym.